Nauka i edukacja,  Poprawność językowa

Na Ukrainie czy w Ukrainie? Jak jest poprawnie?

Niektórzy zadają sobie pytanie, która forma jest poprawna: na Ukrainie czy w Ukrainie? Powinniśmy powiedzieć, że jedziemy na Ukrainę czy do Ukrainy? A może obydwie formy są poprawne? Wątpliwości nie dziwią, wszak wszędzie słyszymy: “na Ukrainie, na Ukrainę”, a przecie w większości przypadków w odniesieniu do krajów używamy przyimków “do” i “w”, np. “do Niemiec, w Niemczech”.

Szybka odpowiedź

Jeśli szukasz szybkiej i jednoznacznej odpowiedzi, to od razu spieszę z pomocą. Wielki słownik poprawnej polszczyzny* uznaje za poprawną jedynie formę: na Ukrainie / na Ukrainę. Jednocześnie autor słownika – prof. Andrzej Markowski – zaznacza, że formy w Ukrainie i do Ukrainy są niepoprawne.

Uzasadnienie

Dlaczego akurat forma z przyimkiem “na” jest uznawana za poprawną? No cóż. W języku naturalnym często uzus (zwyczaj językowy) kształtuje normy. Trzeba więc zapytać, co wpłynęło na zwyczaj stosowania tego właśnie przyimka w połączeniu ze słowem “Ukraina”.

Da się to uzasadnić. Zauważ, że nazwy regionów funkcjonują zawsze z zaimkiem “na”, na przykład: na Mazowszu, na Śląsku, na Podhalu itp. Oczywiście Ukraina jest odrębnym państwem, ale jeszcze nie tak dawno wchodziła w skład Związku Radzieckiego (ZSRRR). Także wcześniej – na przestrzeni dziejów – Ukraina znajdowała się pod kontrolą różnych organizmów państwowych. Można mieć więc uzasadnione wrażenie, że to właśnie kształtowało, a później wzmacniało i petryfikowało sposób ujmowania jej w języku jako regionu należącego do innej większej państwowej całości.

Innych powodów powiązania słowa “Ukraina” z przyimkiem “na” możemy doszukiwać się także w jej peryferyjnym (wobec innych, dominujących niegdyś centrów) położeniu. Warto w tym miejscu odwołać się do etymologii słowa “Ukraina”, która odwołuje się do wyrażeń: “u kraja”, czyli “na skraju”.

“Określenie „ukraina” jako nazwa pospolita pojawiło się w średniowieczu i oznaczało pierwotnie nazwę granicznych regionów geograficznych. Do końca XVI wieku termin „ukraina” nie miał charakteru oficjalnego i oznaczał jedynie „ugranicze” („pogranicze”, „krańce państwowe”) poszczególnych terenów, będących pod kontrolą różnych państw”**.

I współcześnie, gdy określamy dowolne tereny peryferyjne, stosujemy przyimek na: “na południowych krańcach”, “na peryferiach miasta” itp.

Podsumowanie

Jeśli chcemy pozostawać w zgodzie z oficjalną normą językową, mówiąc i pisząc o Ukrainie powinniśmy stosować przyimek “na”: na Ukrainie / na Ukrainę. Ta forma uznawana jest za poprawną.

Na taką postać normy wpłynął zwyczaj językowy, który ukształtował się pod wpływem czynników politycznych, historycznych i geograficznych, takich jak:

  • długi okres braku suwerenności Ukrainy na przestrzeni dziejów (i ujmowanie jej w języku jako nazwy regionu),
  • odzwierciedlone w etymologii nazwy Ukraina postrzeganie terenów dzisiejszej Ukrainy jako peryferyjnych, krańcowych, znajdujących się na skraju (u kraja).

Można odnotować aktualnie częstsze niż przed 1991 rokiem stosowanie przez użytkowników języka form: w Ukrainie i do Ukrainy. Językoznawcy przewidują, że w nieodległej przyszłości formy z przyimkami “na” oraz “w/do” mogą stać się w tym przypadku równoprawne.


* Andrzej Markowski, Wielki słownik poprawnej polszczyzny, Poznań 2017.

** Wikipedia, hasło: Ukraina, https://pl.wikipedia.org/wiki/Ukraina

dr nauk humanistycznych, wydawca, redaktor językowy, autorka książek i artykułów naukowych oraz poradników i tekstów popularnonaukowych.